على زمانى قمشه اى
405
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
گوناگون گاهشماريهاى رايج در اين دوره ، اين بخش از تاريخ ايران را به بخش مهمى در بررسيهاى گاهشناسى بدل كرده است ؛ بويژه آنكه ، بعضى اركان گاهشمارى زردشتى نخستينبار در اين دوره ديده مىشود . اركان پارهاى از گاهشماريهاى رايج در دورهء اشكانى ، به سبب كمبود منابع ، بهطور كامل قابل شناسايى نيست . بررسى اسناد تاريخدار اين دوره ، يا اسنادى كه دستكم يكى از اركان گاهشمارى بر آنها درج شده باشد ، يعنى سكهها ، اسناد تاريخدار بابلى ، پوستنوشتههاى دورا - اروپوس ، سفال شكستههاى نسا و بعضى كتيبههاى دو زبان ، نشان مىدهند كه در دورهء اشكانى انواع گاهشماريهاى سلوكى ( با نام مقدونى يا بابلى ماهها ) ، اشكانى ( با مبدأ اشكانى و با نام مقدونى ماهها ) و گونهاى گاهشمارى زردشتى ( با مبدأ اشكانى و نام ماههاى فارسى ميانه ) رواج داشته است . در سالهاى نخستين سلسلهء اشكانى ، تحت تأثير حمله اسكندر و دورهء يونانى مآبى ، گاهشمارى سلوكى با نام ماههاى مقدونى ، بويژه بر روى سكههاى اشكانى ، كاربرد داشت . گاهشمارى ديگر در اين دوره ، گاهشمارى اشكانى با مبدأ اشكانى و نام ماههاى مقدونى بوده كه بويژه پوستنوشتههاى دورا - اروپوس با اين گاهشمارى و گاهشمارى سلوكى تاريخگذارى شده است . گاهشمارى اشكانى تنها در مبدأ با گاهشمارى سلوكى متفاوت بود . مبدأ گاهشمارى اشكانى آغاز سلطنت اشك اول ( 250 - 248 ق م ) و مصادف با سال شصت و پنجم سلوكى بود . كهنترين سند تاريخدار با گاهشمارى اشكانى متعلق به سال شصت و هشتم اين گاهشمارى است . با توجه به اسناد تاريخدار ، گاهشمارى اشكانى تا پايان حكومت اين سلسله كاربرد داشته ، درحالىكه يكى از اركان آن ، يعنى نام ماهها ، در اسناد متأخرتر تغيير نموده است . متأخرترين سند با مبدأ گاهشمارى